หัวใจคุณแม่

เนื่องในวันแม่แห่งชาติ ผมเลยเลือกหัวข้อ "หัวใจคุณแม่" มาคุยกันนะครับ บรรดาคุณพ่อ คุณแม่ รวมทั้งญาติต่างๆ ล้วนมีความ ต้องการอย่างเดียวกัน คือ ทำอย่างไรให้คุณแม่ และ คุณลูกในครรภ์ แข็งแรงและสมบูรณ์ครบถ้วน ไม่พิการใดๆ ใช่ไหมครับ แต่ ธรรมชาติก็ยังคงเป็นธรรมชาติที่มีความหลากหลาย ไม่มีสิ่งใดสมบูรณ์ 100 % ยังคงมีคุณแม่บางท่านมีปัญหาหัวใจขณะตั้งครรภ์ บางท่านรุนแรงจนจำเป็นต้องยุติการตั้งครรภ์ (ทำแท้ง โดยความจำเป็น เพื่อสุขภาพของมารดา) ยังมีเด็กที่เกิดมาด้วยความผิดปกติ ของหัวใจอยู่ดี แม้ว่าจะพบไม่ได้พบใมาก แต่ก็นำมาซึ่งความเสียใจต่อครอบครัว

หัวใจคุณแม่กับการตั้งครรภ์

เมื่อเกิดการตั้งครรภ์ขึ้น ร่างกายจะมีการปรับตัวหลายอย่างแทบทุกระบบ มีการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนต่างๆ ในส่วนของระบบหัวใจ และ หลอดเลือดนั้น จะเกิด การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือ ปริมาณเลือดไหลเวียนในร่างกายจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ (blood volume) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเดือนที่ 4-6 ของ การตั้งครรภ์ หากหัวใจคุณแม่แข็งแรงดี ไม่มีโรคของลิ้นหัวใจผิดปกติที่รุนแรง หรือ โรคกล้ามเนื้อหัวใจมาก่อน ก็จะไม่มีปัญหาใดๆ หัวใจสามารถ "ทน" ต่อปริมาณเลือดที่เพิ่มขึ้นนี้ได้  แต่หากมี โรคหัวใจที่รุนแรง เช่น ลิ้นหัวใจตีบ หรือ หัวใจบีบตัวน้อยกว่าปกติจากโรคกล้ามเนื้อหัวใจ ก็จะเกิดอาการของ หัวใจล้มเหลวขึ้น คือ อาการหอบ เหนื่อย นอนราบแล้วเหนื่อยมาก หรือ ไอมาก ขาบวม น้ำหนักเพิ่มขึ้นมากผิดปกติ เป็นต้น การรักษาคือการให้ยารักษา ภาวะหัวใจล้มเหลว หากไม่ดีขึ้นอาจต้องทำการผ่าตัดหัวใจเพื่อแก้ไขลิ้นหัวใจตีบ หรือสุดท้ายอาจต้องยุติ การตั้งครรภ์ เพื่อรักษาชีวิตมารดา อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าจะรับประทานยา หรือ การผ่าตัด ย่อมมี "ความเสี่ยง" ต่อลูกในครรภ์ทั้งสิ้น แต่ในขณะเดียวกัน หากไม่รักษา ก็อาจทำให้มารดาเสียชีวิตได้ ดังนั้นผู้ป่วย โรคหัวใจบางราย จะได้รับคำแนะนำว่าห้ามตั้งครรภ์

ครรภ์เป็นพิษ

ผู้ที่ตั้งครรภ์ส่วนหนึ่งอาจเกิดกลุ่มอาการที่เรียกว่า "ครรภ์เป็นพิษ" หรือ toxemia of pregnancy ได้ กลุ่มอาการนี้ยังไม่ทราบ สาเหตุแน่ชัด ว่าเกิดจากอะไร แต่เชื่อว่าเกิดจากหลายๆปัจจัยร่วมกัน ผู้ป่วยจะมีอาการขาบวม น้ำหนักขึ้นเร็วกว่าปกติ ความดัน โลหิตสูง ปัสสาวะมีโปรตีนมากกว่าปกติ ในรายที่รุนแรงจะชัก หมดสติได้ การฝากครรภ์ที่ดี จะช่วยเฝ้าระวังปัญหานี้ได้ตั้งแต่ อาการน้อยๆ และให้การรักษาทันท่วงที ก็จะปลอดภัยทั้งแม่และลูก แต่หากเกิดอาการรุนแรง ถึงขั้นชัก ก็มีโอกาสเสี่ยงทั้งแม่ และ ลูกเช่นกัน

หัวใจลูกน้อย

ไม่มีใครอยากให้ลูกมี "โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด" แต่อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีใครสามารถป้องกันไม่ให้เกิดขึ้นได้เช่นกัน คาดว่า การติดเชื้อไวรัสบางชนิด (เช่น หัดเยอรมัน สุกใส ฯลฯ) การรับประทานยาหรือได้รับสารเคมีในช่วง 3 เดือนแรกของการ ตั้งครรภ์ แอลกอฮอล อาจมีส่วนเกี่ยวข้อง ดังนั้นจึงแนะนำให้คุณแม่ ฝากครรภ์ ได้รับวัคซีนต่างๆก่อนตั้งครรภ์ และหลีกเลี่ยงการรับประทานยา ต่างๆในขณะตั้งครรภ์ นอกจากยาที่พิสูจน์แล้วว่าไม่มีผลเสียต่อเด็กในครรภ์

ใครบ้างที่ห้ามตั้งครรภ์

1 ผู้ป่วยโรคหัวใจที่รุนแรง เช่น ลิ้นหัวใจตีบหรือรั่วรุนแรง หรือโรคกล้ามเนื้อหัวใจรุนแรง หรือผู้ป่วยที่มีอาการของหัวใจล้มเหลว อยู่แล้ว ในกรณีที่ลิ้นหัวใจ ตีบไม่มากนั้น การตั้งครรภ์อาจทำให้อาการเลวลงได้เช่นกัน แต่ในกรณีลิ้นหัวใจรั่วนั้นหากรั่วน้อย หัวใจมักจะทนต่อการตั้งครรภ์ได้ดี ดังนั้นหากมีปัญหา ควรปรึกษาแพทย์โรคหัวใจก่อนตั้งครรภ์

2 ผู้ป่วยโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดบางชนิด ไม่ควรตั้งครรภ์ ส่วนจะเป็นชนิดไหนบ้างควรปรึกษาแพทย์เป็นรายๆไปครับ

3 ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนลิ้นหัวใจ ใส่ลิ้นหัวใจเทียม กลุ่มนี้อาจตั้งครรภ์ได้ แต่ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน เนื่องจากยาที่รับประทาน อยู่เป็นประจำ จะมีผล ทำให้ทารกในครรภ์พิการได้ จำเป็นต้องเปลี่ยนยาก่อนตั้งครรภ์

4 ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ

ถามคำถามโรคหัวใจ 

เรียบเรียงโดย นพ.ระพีพล กุญชร ณ อยุธยา อายุรแพทย์โรคหัวใจ อยากรู้เรื่องอะไร ขอให้บอก WebMaster
แนะนำเว็บ    รู้จักหัวใจ   อาการ   การตรวจ   การรักษา    ยาหัวใจ    บทความ    Links    ศูนย์หัวใจ