หากท่านได้รับการขยายหลอดเลือดเลี้ยงหัวใจด้วยบอลลูน(ลูกโป่ง) หรือ ได้รับการผ่าตัดหัวใจที่เรียกว่า “บายพาส” นั่นหมาย ความว่าท่านมี โรคหัวใจขาดเลือด เนื่องจากหลอดเลือดเลี้ยงหัวใจตีบ หรือ ตัน เชื่อแน่ว่าแพทย์ผู้ดูแลได้อธิบายเกี่ยวกับโรคนี้ ให้ท่านทราบบ้างแล้ว อย่างไรก็ตาม ขอเน้นอีกครั้งว่า โรคนี้เป็น โรคที่เกิดขึ้นเพราะมีแผ่นไขมัน สะสมอยู่ในผนัง ของหลอด เลือดเลี้ยงหัวใจ ทำให้เลือดไหลไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่สะดวก ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ คือ อายุ เพศชาย หรือ หญิงวัย หมดประจำเดือน การสูบบุหรี่ เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง ประวัติครอบครัว เป็นต้น แต่อย่างไรก็ตาม บางราย ก็ไม่ได้มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน นอกจากอายุ การรักษาโรคนี้มีจุดมุ่งหมายใหญ่ๆ 3 ประการ คือ บรรเทาอาการเจ็บหน้าอก มีผลให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น ป้องกัน ผลแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นเนื่องจากการอุดตันของหลอดเลือด และ ช่วยให้ชีวิตยืนยาวขึ้น การรักษา แบ่งเป็น 3 วิธีใหญ่ คือ การใช้ยาต่างๆ การขยาย หลอดเลือด ด้วยบอลลูน และการผ่าตัด “บายพาส” การรักษาด้วยวิธีอื่นๆจะเป็น การรักษาเฉพาะราย เช่น การใช้เลเซอร์ การผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ เป็นต้น

หลักการสำคัญของการขยายหลอดเลือดด้วยบอลลูน คือ การใช้ลูกโป่งขนาดเล็กๆ แต่มีแรงดันมาก ดันแผ่นไขมันให้แตกออก และ แบนราบไปกับผนังของ หลอดเลือด เปิดช่องให้เลือดไหลผ่านไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจได้ดีขึ้น ท่านจึงมีอาการดีขึ้น เจ็บหน้าอก น้อยลงหรือไม่เจ็บเลย แต่อย่างไรก็ตามปัญหาประการ สำคัญที่ตามมาคือ ประมาณร้อยละ 30-40 ของผู้ป่วย บริเวณที่ขยายเอาไว้ จะเกิดการตีบซ้ำอีก ซึ่งอาจจะเกิดอาการหรือไม่ก็ได้ ปัจจุบันพบว่าการใส่ขดขวดเล็กๆ (Stent) ช่วยถ่างหลอดเลือดไว้ภายหลัง จาการขยายหลอดเลือด จะช่วยลดอัตราการตีบซ้ำลงได้บ้าง แต่ก็ยังเกิดการตีบซ้ำในอัตราที่สูงอยู่ดี ผู้ป่วยบางรายที่มี อาการอาจ จำเป็นต้องฉีดสีดูหลอดเลือดหัวใจและขยายซ้ำอีก

สำหรับการผ่าตัด “บายพาส” เป็นการทำทางเบี่ยงโดยอาศัยหลอดเลือดแดงและดำ เป็นท่อนำเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจบริเวณ ที่ขาดเลือด การผ่าตัด ส่วนใหญ่ได้ผลดีมากในระยะแรก แต่เมื่อเวลาผ่านไปนานๆ เช่น 5-10 ปี ก็อาจเกิดการตีบตันของหลอดเลือด ที่ต่อไว้ในอัตราที่สูงเช่นกัน ทั้งนี้แล้วแต่ ชนิดและขนาดของหลอดเลือดที่ต่อด้วย

จะเห็นว่าการรักษาทั้ง 3 วิธี (รวมการรับประทานยา) ไม่ได้ช่วยให้ท่าน “หายขาด” จากโรคหัวใจ แต่ช่วยให้ท่าน สบายขึ้น ไม่เจ็บหน้าอก ไม่ต้อง รับประทานยามาก และอาจช่วยให้อายุยืนขึ้น ดังนั้นการปฏิบัติตัวที่สำคัญ ภายหลังได้รับการ ขยายหลอดเลือดหรือการผ่าตัด คือ ทำอย่างไร ให้การตีบที่มี อยู่ไม่กลับมาตีบอีกเร็วจนเกินไป หรือ ชะลอความรุนแรงของโรค ลงนั่นเอง

แผลผ่าตัด

หากไม่มีปัญหาแทรกซ้อนเกี่ยวกับแผลผ่าตัดบายพาส เช่น แผลไม่ติดเชื้อ ท่านไม่จำเป็นต้องทำแผล หากสังเกตเห็นว่าแผลติดดี ไม่มีรอยปริ ท่านก็สามารถ ให้แผลถูกน้ำได้ (โดยมาประมาณ 7 วันหลังผ่าตัด) สำหรับแผลบริเวณขาหนีบที่เกิดจากการสวนหัวใจนั้น ท่านสามารถเปิด แผล ถูกน้ำได้ภายใน 24-48 ชั่วโมง เนื่องจากเป็นแผลเล็กคล้ายแผลเจาะเลือด แผลนี้มีโอกาสที่จะเกิดเลือดออก ได้อีก แต่พบน้อย หากเกิดเลือดออกจากแผลที่ขาหนีบ ท่านไม่ต้องตกใจ ให้ใช้ผ้า สะอาดกดไว้แรงๆ และมาพบแพทย์

ลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆ

เป็นการป้องกันไม่ให้โรคเดิมที่มีอยู่รุนแรงขึ้น และ ช่วยให้หลอดเลือดที่ขยายหรือต่อไว้ตีบช้าลง เช่น เลิกสูบบุหรี่โดยเด็ดขาด งดอาหารไขมันสูง โดยเฉพาะ ไขมันจากสัตว์ ควบคุมความดันโลหิตสูงและเบาหวาน (ถ้ามี) อย่างดี ควบคุมน้ำหนักไม่ให้มากเกินไป ออกกำลังกาย และ รับประทานยาสม่ำเสมอ

การฟื้นฟูสภาพหัวใจโดยการออกกำลังกาย

การออกกำลังกายที่เหมะสมที่สุดคือ การเดิน เริ่มต้นด้วยการบริหารร่างกายช้าๆ ต่อเนื่อง ท่าละ 10 ครั้ง ใช้เวลาประมาณ 5-10 นาที เป็นการอุ่นเครื่อง จากนั้น เริ่มต้นเดิน สัปดาห์แรก เดินเร็ว เหนื่อยพอสมควร ประมาณ 5 นาที สัปดาห์ที่ 2 เพิ่มเป็น 10 นาที สัปดาห์ที่ 3 เพิ่มเป็น 15 นาที สัปดาห์ที่ 4 เดินให้เร็วขึ้น กว่าเดิม ใช้เวลา 15 นาที หลังจากเดินแล้วต้องมีช่วงที่เรียก cool down โดยการเดินช้าๆ ประมาณ 5-10 นาที อย่างไรก็ตามนี่เป็นคำแนะนำกว้างๆ ท่านอาจออกกำลังกายได้มากกว่าที่แนะนำ หากออก กำลังกายแล้วไม่มีอาการผิดปกติ เช่น เหนื่อยมาก หรือ เจ็บหน้าอก (ไม่ใช่เจ็บแผล) การออกกำลังกาย สม่ำเสมอจะช่วยท่านทั้ง ทางร่างกายและจิตใจ ซึ่งเป็นผลดีต่อหัวใจ

กลับไปทำงานเมื่อไร

หากเป็นการผ่าตัดบายพาส แนะนำว่าควรกลับไปทำงานหลังผ่าตัดประมาณ 4-6 สัปดาห์ อย่างไรก็ตามท่านอาจกลับไปทำงาน เร็วกว่านี้ได้ ขึ้นกับ ลักษณะงาน ของท่านด้วย ส่วนการขยายหลอดเลือด ท่านสามารถกลับไปทำงานได้ ประมาณ 3-5 วันหลังทำ

เพศสัมพันธ์

จะมีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไรนั้นไม่มีกฏตายตัว ท่านควรเริ่มมีเพศสัมพันธ์ตามปกติ เมื่อรู้สึกว่าพร้อม และไม่มีอาการผิดปกติขณะ มีเพศสัมพันธ์ อย่ากังวล เกินไป เพราะความจริงแล้วการมีเพศสัมพันธ์ไม่ได้เป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยเหมือนอย่างที่เป็นข่าว

อาการใดที่ควรพบแพทย์

1 อาการเจ็บหน้าอก หมายถึงอาการเจ็บแน่นหน้าอกแบบเดิมที่เกิดจากหัวใจขาดเลือด ต้องแยกให้ดีเพราะอาจเจ็บหน้าอกจาก แผลผ่าตัดบายพาสได้ เนื่องจากกระดูกหน้าอกยังเชื่อมไม่สนิท บ่อยครั้งที่อาการเจ็บหน้าอกภายหลังการขยายหลอดเลือดหรือผ่าตัด ไม่ได้มาจากหลอดเลือดหัวใจตีบซ้ำ อย่างไรก็ตามหากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์

2 เหนื่อยง่ายผิดปกติ เมื่อท่านออกจากโรงพยาบาลแล้ว เริ่มมีกิจกรรมต่างๆ จะรู้สึกว่าเหนื่อยง่ายกว่าแต่ก่อน แต่อาการเหล่านี้จะ ค่อยๆดีขึ้น หากอาการ เหนื่อยมีมากขึ้นเรื่อยๆ ท่านควรพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ใจว่าเกิดจากอะไร

3 ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว เต้นไม่สม่ำเสมอ หากท่านจับชีพจรตัวเองและนับว่าเต้นกี่ครั้งในเวลา 1 นาที ก็จะเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ มากสำหรับแพทย์

แนวทางการรักษาระยะยาว

ท่านควรจะได้รับการตรวจสมรรถภาพหัวใจโดยการเดินสายพาน หลังจากการผ่าตัดหรือขยายหลอดเลือดแล้ว 6 เดือน เพื่อประเมิน สภาพหัวใจว่า ยังมีปัญหาหัวใจขาดเลือดอยู่มากน้อยเพียงใด หลอดเลือดหัวใจที่ได้รับการขยายไปแล้ว ส่วนใหญ่หากจะตีบซ้ำ ก็จะเกิดใน 6 เดือนแรกมากที่สุด สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆดังที่กล่าวมาแล้ว ร่วมกับการออกกำลังกาย อย่างไร ก็ตามในบางกรณีที่คาดว่าเกิดปัญหาหลอดเลือดตีบอีก แพทย์อาจแนะนำให้ท่านได้รับการตรวจสวนหัวใจซ้ำ เพื่อวางแผนการรักษา ต่อไป

ถามคำถามโรคหัวใจ 

เรียบเรียงโดย นพ.ระพีพล กุญชร ณ อยุธยา อายุรแพทย์โรคหัวใจ อยากรู้เรื่องอะไร ขอให้บอก WebMaster
แนะนำเว็บ    รู้จักหัวใจ   อาการ   การตรวจ   การรักษา    ยาหัวใจ    บทความ    Links    ศูนย์หัวใจ